Het meten van loodgehalte met XRF-scanners geeft gemeentes snel inzicht

De GGD heeft gezondheidskundige advieswaarden voor lood gepubliceerd, die veel lager liggen dan de risicogrenswaarden uit de wetgeving. Veel gemeenten willen daarom inzicht hebben in het gehalte aan lood in de toplaag van de grond, de contactzone, op terreinen met veel bodemgebruik, zoals kinderspeelplaatsen en moestuinen. WSP ondersteunt hierin door het inzetten van stralings- en bodemdeskundigen.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Locatie

Nederland

Lood wordt al lange tijd gebruikt en ook de giftigheid van lood is al heel lang bekend. In Nederland is de bodem belast met lood door onder andere loodhoudende benzine, loodwitfabrieken en loodhoudend afval. Via grondinname en door consumptie van gewassen die op verontreinigde grond worden verbouwd, worden we blootgesteld aan lood in de bodem.

Landelijke richtlijnen

In januari 2016 heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) vastgesteld dat zelfs lage niveaus van lood in de grond, die al van nature aanwezig zijn als gebied achtergrondwaarde, schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van mensen, vooral voor jonge kinderen van 0 tot 6 jaar. Naar aanleiding van deze bevindingen hebben de GGD'en landelijk richtlijnen opgesteld met gezondheidsadviezen. Deze adviezen vertalen de loodniveaus in de bodem naar mogelijke vermindering van IQ-punten bij jonge kinderen. Ze zijn gebaseerd op het principe van ’zo laag mogelijk’, waardoor ze aanzienlijk lager zijn dan de wettelijk vastgestelde (risico)grenswaarden.

Onderzoek naar lood in de grond

Sinds 2013 inventariseert en onderzoekt WSP voor gemeenten en provincies de loodgehaltes in de grond. Dit omvat het identificeren van gebieden waar lood aanwezig is en het vaststellen van de gehaltes van lood op locaties met veel bodemgebruik.

In het verleden werden deze onderzoeken uitsluitend uitgevoerd door met een Edelman grondboor monsters te nemen en deze in laboratoria te analyseren. Een tijdrovende en omslachtige methode. Sinds 2018 maakt WSP gebruik van een geavanceerde technologie van XRF-scanners die worden bediend door onze stralingsdeskundigen. Het grote voordeel van deze methode is dat direct inzicht wordt verkregen in de aanwezigheid van zware metalen, waaronder lood. Een methode die snel is uit te voeren en waarmee in veel kortere tijd veel meer locaties zoals kinderspeelplaatsen, moestuinen woonpercelen met tuin zijn te onderzoeken. Met behulp van de scanner kunnen ook meerdere metingen op de locatie worden uitgevoerd, waarmee we de kwaliteit van de bodem nauwkeuriger in kaart kunnen brengen, en dat allemaal tegen lagere analysekosten. De adviseurs van WSP hebben dergelijke onderzoeken al uitgevoerd voor de gemeenten Apeldoorn, Den Haag, Epe en Leeuwarden.

Juist omdat we onderzoek uitvoeren op plekken waar kinderen spelen en mogelijk bezorgde ouders aanwezig zijn, en we willen zorgen voor een veilige omgeving tijdens het meten, stellen we met de gemeenten heldere afspraken op over de locatie, timing en methoden.

Tijdens het onderzoek op locatie wordt het gehalte aan lood in de contactzone van een perceel vastgesteld. . Op basis hiervan wordt beoordeeld en geadviseerd op basis van de normen van de GGD of er risico's aanwezig zijn en of er maatregelen genomen dienen te worden, die nodig zijn. Gelukkig worden in de meeste situaties geen onaanvaardbaar hoge gehaltes aan lood vastgesteld. Een geruststelling voor gemeente en gebruikers. Daar waar wel hoge gehaltes worden aangetroffen, geven we in overleg met onze bodemdestkundigen advies over wat de saneringsopties zijn.

Een aantal algemene mogelijke maatregelen om blootstelling aan lood te verminderen zijn het gebruik van schoon zand in zandbakken, het aanleggen van een grasmat op een schone ondergrond en het kweken van groenten in bakken met teelaarde. Bovendien adviseert het RIVM om kinderen na het spelen hun handen te laten wassen om te voorkomen dat lood van hun handen in hun mond terechtkomt.

SPUK-regeling

Nog lang niet alle gemeenten hebben volledig inzicht in de bodemkwaliteit op het gebied van lood op hun grondgebied. Vooral niet op locaties met gevoelig bodemgebruik. Een veelvoorkomende reden hiervoor is het gebrek aan budget en kennis. De SPUK-regeling (speciale uitkering) biedt echter dé oplossing voor gemeenten die financiële steun nodig hebben. Vanaf 2024 kunnen gemeenten met behulp van deze regeling financiële middelen aanvragen om onderzoek naar lood in de bodem uit te voeren.

Inzicht in het gehalte aan lood in de grond is essentieel voor gezonde gemeenschappen, vooral op gevoelige locaties. Met geavanceerde technologie zoals de XRF-scanner kunnen we snel en nauwkeurig meten, risico's beoordelen en passende maatregelen nemen. Slim meten is weten, en met deze aanpak kunnen we gericht actie ondernemen om blootstelling aan lood te verminderen en de gezondheid te beschermen.