Klimaatbestendige Toekomst voor Voerendaal

WSP en Waterschap Limburg werken samen aan oplossingen om wateroverlast in Voerendaal te verminderen. Assistent-Technisch Manager Simone Visschers legt uit hoe innovatieve oplossingen zoals waterbuffers en omleidingen helpen bij het beheersen van de steeds heviger wordende regenval.

Locatie

Voerendaal - Nederland

Opdrachtgever

Waterschap Limburg

Partners

Sweco

Periode

2023-2024

Gemeente Voerendaal in Limburg heeft de afgelopen jaren veel wateroverlast gekend. Met name in 2021 door de hevige regenval en de zeer hoge waterstanden. Tussen 13 en 15 juli viel er lokaal 80 tot 180 mm regen in Zuid-Limburg. Doordat er zo extreem veel regen in een korte tijd viel, stroomden enkele buffers en beken over. In sommige beken stroomde er meer dan 30 keer zoveel water door de beek dan normaal. De neerslag zorgde voor uitzonderlijk veel wateroverlast. Zo'n hevige bui als toen, laat inzien hoe erg het mis kan gaan in een gebied. En de verwachting is dat hevige regenbuien in de komende jaren alleen maar heviger worden en vaker zullen voorkomen.

Binnen het Water in Balans (WiB) programma, werkt Waterschap Limburg aan het zoveel mogelijk te verminderen van de wateroverlast voor diverse gemeentes, waaronder gemeente Voerendaal. De Water & Omgeving afdeling is betrokken bij meerdere WiB-projecten.

‘WSP onderzoekt in deze verkenningsfase welke maatregelen het beste werken om die wateroverlast in het gebied te verminderen’, vertelt assistent-Technisch Manager Simone Visschers. ‘We inventariseren de knelpunten in het gebied op basis van hydrologische modellering – een model dat inzicht geeft in hoe water in het gebied wordt afgevoerd. Die inventarisatie voeren we uit in afstemming met de gemeente, het waterschap en de inwoners. Daarna gaan we aan de slag met het bedenken van mogelijke oplossingen, die werken we uit tot schetsontwerpen en ook dit doen we samen met de omgeving. De invloed van de mogelijke maatregelen testen we vervolgens in het hydrologische model.’

Knelpunten

Gemeente Voerendaal ligt in een dal met weinig begroeiing op de hellingen, legt Visschers uit. ‘Dat betekent dat er weinig water wordt vastgehouden op de hellingen en er snel en veel water naar beneden komt bij hevige regenval. Dat zorgt vooral in het centrum van Voerendaal voor veel wateroverlast. Daarnaast zijn de bestaande buffers en beken vaak niet toereikend voor het huidige beschermingsniveau.’ De meeste plekken in het gebied hebben een beschermingsnorm om huizen te beschermen tegen stevige regenbuien die eens in de 25 jaar kunnen voorkomen.

Oplossingen

De oplossingen liggen in het opvangen, vertragen en omleiden van het water. Door onder andere buffers en kleine dammen aan te leggen, kunnen we het water makkelijk opvangen en vertragen, zegt Visschers. ‘Door hoger in het landschap waterbuffers aan te leggen, kan de stroom van het water op sommige plekken tot wel vijftig procent verminderd worden, waardoor er minder overlast zal ontstaan bij de huizen. Daarnaast kunnen bestaande buffers geoptimaliseerd worden. Zo ligt er een grote visvijver in het centrum van Voerendaal van 6.000.000 liter (6.000 m3). Vanwege de grootte van de vijver loont het al snel om de kadewanden een aantal centimeter te verhogen. En als laatste kan de stroom van het water worden omgeleid via een nieuwe geul. Deze staat dan droog wanneer er geen hevige regenval is’.

'Momenteel zijn we bezig met het afronden van de verkenningsfase. Alle mogelijke maatregelen zijn uitgewerkt tot een schetsontwerp en alle hydrologische modelanalyses voor deze fase zijn uitgevoerd. Dit vormt de voorkeursvariant. Deze wordt binnenkort via het waterschap gedeeld met de omgeving. Tijdens de volgende fase (planuitwerking) zullen de maatregelen in meer detail ontworpen worden.'

img-maatregelen-vermindering-wateroverlastv2

Voorbeelden van maatregelen om wateroverlast te verminderen (van links naar rechts: waterbuffers, omleiden van water, aanpassen van infrastructuur, aanpassen van beeklopen door bebouwd gebied)

Samenwerking

Die oplossingen komen voort uit een gezamenlijke inspanning en een open houding van alle partijen. Die open houding is typerend voor onze samenwerking met de gemeente en het waterschap, zegt Visschers. ‘Ik focus als assistent-Technisch Manager natuurlijk op het technisch ontwerp, maar uiteindelijk moet er een pakket van maatregelen liggen waar iedereen tevreden mee is. En dat doen we door nauw samen te werken met de gemeente en het waterschap, door bijvoorbeeld samen de diverse maatregelen en de haalbaarheid daarvan te bespreken. Ook stemmen we af met bewoners, boeren, bedrijven en organisaties in het gebied. Omwonenden weten bijvoorbeeld zelf vaak waar de overlast door ontstaat. Zoals een specifieke verkeersdrempel die de stroom van het water blokkeert.’

Future Ready

Met al deze maatregelen bereiden we Voerendaal voor op een klimaatbestendige toekomst. Een toekomst waarbij we de overlast zoveel mogelijk minimaliseren. Dat doen we nu door te kijken naar hevige regenbuien die eens in de vijfentwintig jaar kunnen voorkomen. Maar waar mogelijk implementeren we oplossingen die de overlast minimaliseren tegen nog hevigere regenbuien. Buien die slechts eens in de honderd jaar kunnen voorkomen. Zo is de omleiding, die voorkomt dat een groot deel van het water van de helling naar het centrum van Voerendaal stroomt, ontworpen om ook die nóg hevigere regenbuien af te kunnen voeren.

De rol van de Technisch Manager

Om dit soort toekomstbestendige oplossingen te realiseren, is de rol van de Technisch Manager (TM) cruciaal. De TM overziet niet alleen het technische proces, maar combineert innovatie en samenwerking om complexe uitdagingen aan te pakken.

Er zijn twee belangrijke redenen waarom ik enthousiast ben om de rol van Technisch Manager te vervullen, legt Visschers uit. ‘Ik wil graag in mijn werk iets positiefs bijdragen aan de maatschappij, ik wil dat mijn werk relevant is. Bij de bewonersbijeenkomst in Limburg vertelden bewoners daar wat ze hebben meegemaakt en dat is indrukwekkend om te horen. Ik realiseer me nu ook dat we met onze adviezen en ontwerpen niet alleen toekomstige schade minimaliseren, maar ook een stukje mentale veiligheid bieden.’

‘De tweede reden is de benodigde creativiteit’, zegt Visschers. ‘Om te verkennen wat er allemaal mogelijk is aan oplossingen en vervolgens net zo lang te puzzelen tot je de beste combinatie van oplossingen hebt ontworpen. Uiteraard doe ik dat met hulp van mijn Water & Omgeving collega’s en dat werkt heel prettig. Wekelijkse stem ik af met het team - twee omgevingsmanagers en twee hydrologen - wat er die week moet gebeuren. Zo werken we samen om dat gezamenlijke doel te bereiken, hoogwaterbescherming voor een duurzame toekomst.’

Simone Visschers: Assistent-Technisch Manager Simone werkt 1 jaar bij WSP en heeft Aardwetenschappen gestudeerd, met rivier- en kustmorfologie als specialisatie tijdens haar masteropleiding. Haar focus ligt op het klimaatbestendig maken van de Nederlandse leefomgeving tegen overstromingen.