Water in balans: systeemgericht werken in Eygelshoven

In de verkenningsfase zijn voor Eygelshoven dertien maatregelen ontwikkeld om wateroverlast structureel aan te pakken. Met een systeemgerichte blik en hydrologische modellen werken we samen met Waterschap Limburg aan een toekomst waarin water geen bedreiging vormt, maar in balans is met de omgeving.

Zuid-Limburg heeft de afgelopen jaren te maken gehad met ernstige wateroverlast. De grote hoeveelheden water hebben in 2021 niet alleen geleid tot forse schade in Valkenburg en Meerssen, maar ook in de omgeving van Eygelshoven. Op 14 juli viel daar binnen 24 uur meer dan 100 mm regen – terwijl de gemiddelde neerslag over het land in de maand juli slechts 80 mm bedroeg. Straten veranderden in rivieren, kelders liepen onder, winkels overstroomden en modderstromen veroorzaakten zelfs een gaslek. De verwachting is dat dit soort buien in de toekomst vaker en heviger zullen voorkomen.

Binnen het programma Water in Balans (WiB) werkt Waterschap Limburg aan het zoveel mogelijk beperken van wateroverlast in diverse gebieden, waaronder Eygelshoven. De afdeling Water & Omgeving van WSP is betrokken bij meerdere WiB-projecten.

In deze verkenningsfase onderzochten we welke maatregelen het meest effectief zijn om wateroverlast te verminderen, vertelt hydroloog en omgevingsmanager Jelle Vincken. “We onderzochten maatregelen voor 21 knelpunten op basis van onder andere hydrologische studies. Bestaande buffers en beken bleken vaak onvoldoende in staat om de uitdagingen van de toekomst te doorstaan. De uitdaging: weinig ruimte voor aanvullende maatregelen, zoals buffers.

afbeelding in tekst-water-in-balans-eygelshoven

Voorbeelden van maatregelen om wateroverlast te verminderen (van links naar rechts: waterbuffers, omleiden van water, aanpassen van infrastructuur, aanpassen van beeklopen door bebouwd gebied).

Locatie

Eygelshoven - Nederland

Opdrachtgever

Waterschap Limburg

Periode

2023-2025

Waar water ruimte krijgt

De voorgestelde oplossingen richten zich op het opvangen, vertragen en omleiden van water. Vincken licht toe; “De Cranenweyer bijvoorbeeld, fungeert nu al als een grote opvangbuffer en vertraagt bij zeer extreme neerslag de afvoer van water richting het centrum van Eygelshoven. Het grote dal nodigt uit om deze buffercapaciteit verder te ontwikkelen. Wanneer de uitstroom vanuit de Cranenweyer naar de Anselderbeek verder wordt begrensd - geknepen - dan zullen benedenstrooms de waterpeilen en maximale afvoer lager blijven en kan het stedelijk water daar gemakkelijker haar water kwijt in de Anselderbeek.”

Ook werden nieuwe bufferlocaties en aanpassingen in het stedelijk gebied onderzocht. In aansluiting daarop werden alle geïdentificeerde maatregelen getoetst op aspecten als hydrologische effectiviteit, technische haalbaarheid, betaalbaarheid en draagvlak.

Samen met Waterschap Limburg, de gemeenten Kerkrade en Landgraaf en andere belanghebbenden hebben we een pakket van 13 voorkeursvariant (VKV)-maatregelen opgesteld, vertelt Vincken. “Waar mogelijk zijn deze uitgewerkt tot schetsontwerpen en onderbouwd met hydrologische modellen. Uit de modelmatige doorrekening volgt dat de kans op overlast zal afnemen doordat bijvoorbeeld de cumulatieve volumes van stroombanen aanzienlijk afnemen. In de volgende fase – de planuitwerking – worden de maatregelen verder gedetailleerd en vindt meer afstemming plaats met grondeigenaren en omwonenden.”

Systeemgerichte aanpak

In dit project werkten we samen met Kragten die de hydrologische doorrekeningen van de maatregelen uitvoerden, zegt Vincken. “Die hydrologische modellen ondersteunen een systeemgerichte aanpak, waarmee we de grootste impact kunnen realiseren. We kijken niet alleen naar plekken waar de overlast zichtbaar is, zoals het centrum, maar juist ook naar bovenstroomse gebieden. Zo voorkomen we dat wateroverlast simpelweg verschuift. Geen losse ingrepen, maar samenhangende maatregelen die écht verschil maken.”

Wat dit project voor Vincken zo bijzonder maakte, was de ruimte voor creativiteit. “We begonnen met zo’n dertig ideeën – van standaardoplossingen tot een out-of-the-box idee om het water langs het spoor om het centrum te leiden. In de GIS-viewer combineerden we kaartlagen van onder andere wegen, natuur en archeologie met hydrologische data. Het was een echte puzzel: bedenken, toetsen, doorrekenen en steeds verder trechteren. Uiteindelijk bleven er dertien kansrijke maatregelen over. Dat proces, van out-of-the-box denken naar onderbouwde keuzes, vond ik enorm inspirerend.”